Die ewige stryd in ons

Ons ken almal die stryd tussen goed en kwaad, lig en duisternis. Dis oral sigbaar: in die wêreld-politiek, in ons eie dierbare land, in die gemeenskap, in verhoudings, by die werk, in die kerk … Die groot moeilikheid is, dit is ook in onsself, al is ons nie altyd ewe gewillig (en gemaklik daarmee!) om dit aan onsself te erken nie. Binne-in ons elkeen woed hierdie stryd onverpoos voort. Hoe skryf Paulus nou weer in Romeine 7:19? “Die goeie wat ek wil doen, doen ek nie, maar die slegte wat ek nie wil doen nie, dit doen ek.”

Hoe nou gemaak met hierdie innerlike stryd tussen goed en kwaad? Kan ons daarvan ontslae raak? Kan ons die bose in ons tot niet maak? Die fluisterstem van die duiwel uitdoof? En die begeertes wat hier binne-in ons woel en ons drywe om die verkeerde te doen, tot niet maak?

Te swak

Die slegte nuus is, ons kan nie. Dis eenvoudig deel van menswees; deel van ons DNA sedert die sondeval. Daar het met die sondeval iets in ons gebreek wat die sondigheid in ons lewens ingelaat het, en nou sit ons teen wil en dank daarmee. Jy kan baklei daarteen tot jy blou is, maar wen gaan jy nie. Jy kan wel op die korttermyn en met ysere wilskrag ’n paar oorwinnings oor die boosheid in jou behaal, maar hou gaan dit nie.

In 2 Korintiërs 5 praat Paulus ook van hierdie werklikheid. Hy vergelyk ons aardse bestaan met ’n tentwoning wat broos en kwesbaar is, en dan skryf hy dat hy verlang daarna om sy intrek te neem in die vaste gebou wat God in die hemel vir ons opgerig het. So sal hy immers ontslae wees van alles wat stukkend en onvolledig is.

In vers 4 skryf hy dan: “Ons wat nog in die tentwoning is, sug en voel bedruk omdat ons nie van die aardse liggaam afstand wil doen nie; ons wil die hemelse bo-oor die aardse aantrek, sodat wat sterflik is, verteer kan word deur die lewe.” Die laaste deel van die sin het my oog gevang, en ek loop nou al vir ’n geruime tyd met hierdie woorde in my kop: sodat wat sterflik is, verteer kan word deur die lewe. Dit wat stukkend is, dit wat boos is, dit wat die innerlike stryd in my veroorsaak en lewendig hou, sal eendag vernietig word deur die lewe. Maar nie net eendag nie! Al sugtende en swoegend begin dit nou reeds gebeur in ons. Ons hét immers klaar die lewe ontvang, soos vers 17 met dik hale onderstreep: ons wat in Christus is, is nuwe mense!

Die geheim

En dis natuurlik die geheim. Ons kan ons nie uitwurm uit die magsgreep van die sondige natuur nie. Ons kan nie met wilskrag onsself losruk nie. Maar Christus kan! Daarom noem ons Hom Verlosser: Hy verlos ons van die dodelike houvas van die sonde, en vers 4 bevat die sleutel: sy lewe verteer die sterflike in ons. Gaandeweg, stukkie vir stukkie, maak Jesus se lewe die ou mens in ons dood. Dit gebeur nie deur ons pogings nie, want dit is God se werk in ons.

Maar dit gebeur ook nie sónder ons pogings nie. Dit gebeur na die mate wat ons Christus toelaat om oor te neem, ons denke te oorheers, ons wil te beheer, en selfs ons gevoelens. Paulus stel dit so: Nou is dit nie meer ek wat lewe nie, maar Christus wat in my lewe (Galasiërs 2:20). Of in die woorde van Johannes die Doper: Hy moet meer word en ek minder (Johannes 3:30). In Romeine 12:1 staan dit ook: Gee julleself aan God as lewende en heilige offers wat vir Hom aanneemlik is.

Dit gebeur ongelukkig nie eensklaps nie. Dis ’n geleidelike proses van sterf aan jouself sodat Christus se lewe in jou kan oorneem. Vers 5 sê dis God se werk deur sy Gees. En in 2 Korintiërs 3:18 beskryf hy dit só: “Ons word al meer verander om aan die beeld van Christus gelyk te word. Die heerlikheid wat van ons uitstraal, neem steeds toe. Dit doen die Here wat die Gees is.”

Ja, ons kan dood word vir die sonde! Ons kán ontslae raak van die innerlike stryd in ons! Maar dan moet ons onsself in Christus verloor; sterf aan onsself, sodat Hy kan oorneem.




Oefen jou in die godsaligheid

Iemand het gesê, as jy na die Here toe kom, hoef jy nie eers te verander nie. Hy vat jou nes jy is. Maar jy moet goed weet, as jy na die Here toe gaan, gaan jy nie bly soos jy is nie. Hy gaan jou verander om al meer te word soos Jesus.

Dít, in kort, is die reis na geestelike volwassenheid. ’n Ander woord daarvoor is heiligmaking. Dis ’n proses wat God deur sy Gees in ons doen, en waarmee Hy nie aan hierdie kant van die graf ooit klaar sal wees nie. Dis ’n lewenslange reis en ’n lewenswyse.

Die goeie nuus is dat dit God se werk in ons is. Dis nie ons prestasie nie. Paulus praat só daaroor in 2 Korintiërs 3:18: “Ons word al meer verander om aan die beeld van Christus gelyk te word. Die heerlikheid wat van ons uitstraal, neem steeds toe. Dit doen die Here wat die Gees is.”

Daarom is die heel eerste reël vir geestelike groei dat ons God moet toelaat om aan ons en in ons te werk. Paulus praat in Romeine 12:2 daarvan waar hy skryf: “… laat God julle verander deur julle denke te vernuwe.” Dis soos ’n drenkeling wat iets moet doen as hy gered wil word: hy moet ophou om te spartel sodat die lewensredder sy werk kan doen.

Dit beteken nou ook weer nie dat ons armpies gevou kan sit en wag dat ons geestelik volwasse sal word nie. Dit is God se werk, maar dit is ook ons werk. Paulus stel dit mooi in Filippense 2:12 en 13 (BDV) as hy skryf: “… werk met vrees en bewing aan julle verlossing. Dit is immers God wat in julle werksaam is, sodat julle gewillig is en optree soos Hý dit goedvind.” God maak ons gewillig en help ons om op te tree soos Hy dit goedvind, maar ons moet daaraan werk.

Hoe doen ’n mens dit? Wat kan ek doen om geestelik te groei?

Dit is waar geestelike dissiplines inkom. Net soos ’n atleet moet oefen om fiks te word, moet ons deur geestelike dissiplines onsself oefen sodat God ons kan verander en geestelik fiks maak. Dis nie opsioneel nie. In Hebreërs 12:14 staan (OAV): “Jaag die vrede na met almal, en die heiligmaking waarsonder niemand die Here sal sien nie …” In 1 Timoteus 4:7 (BDV) staan: “Oefen jouself om vroom te leef;” en in Filippense 3:12 skryf Paulus (NLV): “Nie dat ek dit alles al bereik het, of al klaar volmaak is nie. Maar ek hou aan jaag om dit myne te maak omdat Christus Jesus my Sýne gemaak het!”

Dus: geestelike dissiplines is nodig. Dit beteken ons moet sekere goed gedissiplineerd aanhou doen totdat dit later deel word van wie ons is en deel uitmaak van ons manier van lewe.

Ons kan geestelike dissiplines in drie groepe indeel:

  • Dissiplines na binne – soos gebed, meditasie, vas en studie;
  • Dissiplines na buite – soos eenvoud, diens, omgee, en
  • Gesamentlike dissiplines, soos kerkgang, aanbidding, musiek en feesvier.

Jy sal sien dat hierdie dissiplines ons hele geestelike lewe omvat. En nie een van hulle is opsioneel nie. As jy geestelik wil groei, moet jy jou in almal oefen. Jy moet bid, stil word en nadink oor God en jou lewe voor Hom, jou afsonder, die Bybel bestudeer; jy moet jou toelê op ’n lewe van eenvoud en diens en omgee; en, les bes, dit is nodig dat jy nie die samekomste van die gemeente verwaarloos nie, soos Hebreërs 10:25 ons waarsku.

Natuurlik is ons nie almal dieselfde nie, en ons het nie almal dieselfde spiritualiteit nie. Daar is mense wat meer klem sal lê op die dissiplines na binne. Ander sal weer hulleself meer tuis vind in die dissiplines na buite, of in gesamentlike dissiplines. En dis reg so. Maar hoewel jy jouself beter met sekere dissiplines kan uitleef, beteken dit nie dat jy dan die ander kan uitlos nie. Iemand wat ’n hand-spiritualiteit het en graag diens lewer, kan nie sê dit is genoeg en daarom is kerkgang nie nodig nie. Net so kan iemand wat ’n hart-spiritualiteit het en graag ander ondersteun, nie sê dis nie nodig om die Bybel te bestudeer nie. En iemand met ’n kop-spiritualiteit kan nie tevrede wees om net heeltyd Bybel te lees asof diens en omgee nie nodig is nie.

Oefen jou daagliks in die godsaligheid. Anders gaan jy ’n geestelike baba bly.




Sit, staan, kniel?

Toe ek nog ’n student was, was daar eenkeer ’n vraag in ’n wyksbyeenkoms wat ons ouderling redelik laat kopkrap het. Hoekom die vraag in Ou Nederlands was, weet ek nie, maar dit het daaroor gegaan of “de houding waarin men bad” belangrik is. Dit het natuurlik niks met water en seep te make soos die ouderling gedink het nie. Dit gaan oor die posisie wat jy inneem wanneer jy bid. Behoort dit enigsins ’n rol te speel wanneer jy bid? Is dit belangrik? Dit was die vraag.

Ek kan nie meer onthou wat ons daaroor gesê het nie. Maar die vraag is vandag meer as ooit relevant. Hoe bid jy? Watter houding neem jy in wanneer jy bid? Staan jy op jou knieë soos die geslagte van weleer? Sit jy in ’n gemakstoel? By die kombuistafel? Op jou bed? Of lê jy dalk op jou rug?

In die ou dae het die mans nog tydens die gebed in die erediens opgestaan. Ons doen dit nie meer nie; genadiglik, voel ek soms, want in my hoërskooldae was daar ’n dominee wat maklik tien minute lank gebid het. Later moes ek net gekonsentreer om nie om te val nie, want as ’n mens so lank met toe oë staan, lol jou balans nogal.

Een van die redes hoekom ek tydens huisbesoek opgehou het om op my knieë te gaan as ek bid, is omdat ’n seuntjie op ’n keer terwyl ek gekniel het, op my rug gespring het en gedink het hy gaan nou perd ry. Nou sit ek liewer, hoewel ek dit nog soms beleef dat mense op hulle knieë wil gaan as ek sê ek wil ’n gebed doen.

Om terug te kom na die vraag oor jou houding as jy bid: Is dit belangrik?

Dalk is ’n ander vraag belangrik vóór jy hierdie een kan beantwoord: Wat bid jy? Want ek kom in my eie gebede agter dat dit ’n groot rol speel in hoe ek God beleef wanneer ek bid. As my gebed net is om dankie te sê en verder bestaan uit ’n lysie met versoeke, pla dit my nie dat ek in ’n stoel te sit en bid nie. Maar wanneer ek fokus op God, op sy grootheid en majesteit en almag en heiligheid en teenwoordigheid, is dit asof die Gees my uit my stoel dwing tot op my knieë. ’n Mens kan nie ewe gemaklik bly sit wanneer jy God aanbid nie. Dis wat Moses ook ontdek het toe hy by die brandende doringbos uitgekom het: die plek waarop hy gestaan het, was heilige grond (Eksodus 3:5). Daarom moes hy sy skoene uittrek as teken van respek.

Jesus het gekniel toe Hy met sy Vader geworstel het in Getsemane (Markus 14:35); ek vermoed dit was sy standaard gebedshouding. Dit is ook die houding wanneer die vier en twintig ouderlinge God aanbid in Openbaring (vgl 4:10 en 11:16). Behoort ons nie ook nie?

Daar is natuurlik geleenthede waar dit nie prakties is om te kniel nie. As jy op ’n siekbed lê, of sommer met die Here praat agter jou stuurwiel, of as jy die seën vra voordat julle eet. Maar wanneer jy in jou binnekamer is en voor die hoë God verskyn om Hom te aanbid en te loof, lyk dit my, pas ’n gemakstoel-houding nie. Dan pas ’n houding van nederigheid en ootmoed. God is immers die Gans Andere, om Karl Barth se woorde te gebruik.

Ek wonder of die gemakliker houding waarin ons deesdae met die Here praat, nie ook iets sê van minder respek en ’n oormaat van familiariteit in ons omgang met God nie? Of is dit dalk omdat nederige aanbidding nie meer deel uitmaak van ons gebede nie?

Ons Vader wat in die hemel is, laat u Naam geheilig word!




Om voor Jesus te staan

NT Wright vertel die aangrypende verhaal van ’n aartsbiskop van die Katolieke Kerk: Drie ondeunde seuns het op ’n dag afgespreek om die priester in die bieg ’n poets te bak. Hulle het die mees ongelooflike sondes uitgedink wat hulle vir hom gaan bieg het. Die priester het gou agter die kap van die byl gekom. Die eerste twee seuns is proesend by die kerk uit, maar die derde seun het nie so maklik daarvan afgekom nie. “Goed, jy het nou jou sonde bely,” het die priester vir die seun gesê. “As boetedoening wil ek hê jy moet na die voorkant in die kerk loop, waar daar ’n prent van Jesus is wat aan die kruis hang. Ek wil hê jy moet in sy gesig opkyk en sê: ‘U het dit alles vir my gedoen, en ek gee nie juis om nie.’ En ek wil hê jy moet dit die keer doen.”

Die seun is toe na die voorkant van die kerk. Hy het opgekyk na die prent van Jesus en gesê: “U het dit alles vir my gedoen, en ek gee nie juis om nie.” ’n Tweede keer het hy dit gesê, maar hy kon dit nie ’n derde keer uitkry nie, want hy het in trane uitgebars. Die aartsbiskop wat die verhaal vertel het, sê die rede hoekom hy weet dit is die waarheid is omdat hy daardie seun was.

Daar is iets aan die kruis. Iets oor Jesus wat daar vir ons gesterf het, wat bo-oor alle teoretiese besinnings of bespiegelings oor hoe dit werk heen reik, en ’n mens aangryp. Voor die kruis kan jy nie vol bravade en traak-my-nie-agtigheid staan nie. Dit gryp jou vas, en dan ontdek jy wat jou eintlik gegryp het, is God se liefde.

Ek wil jou nooi, nee, uitdaag, om opnuut weer voor die kruis van Jesus te gaan staan. Nee, jy hoef nie voor ’n werklike kruis te staan nie, hoewel dit natuurlik ’n goeie idee is. Maar jy kan in jou geestesoog voor die kruis van Jesus – voor Jesus Self! – gaan staan in al jou weerloosheid. Kniel dan voor Hom, en laat toe dat sy liefde jou oorweldig.

Jy sal anders van jou knieë af opstaan. Dít is die evangelie.




Gebed, geloof en vernuwing

Timothy Keller skryf in sy boek “Prayer” iets wat my diep getref het. Hy sê ons gebede word gevorm deur die beeld wat ons van God het. Eers as ’n mens God ken, kan jy regtig sinvol bid. En dan sê hy dit wat ons van God weet, word gevorm deur die Bybel, want die Bybel is die middel waardeur God Homself aan ons bekend maak.

As ons ons nie verdiep in God se Woord nie, bly ons gebede vlak en beperk, en ook uit voeling met die werklikheid, skryf hy. Want – en dit was vir my ontstellend – dit kan dan gebeur dat jy nie met die ware God besig is in jou gebede nie, maar met hoe jy wens God en die lewe was. As jy in jou denke oor God nie in die Bybel ingebed is en daardeur gevorm word nie, is jou hart geneig om ’n God te skep wat jou pas, maar wat nie bestaan nie. Keller gaan voort met die opmerking dat mense van Westerse kulture ’n God wil hê wat liefdevol en vergewend is, maar nie heilig, verhewe en bonatuurlik nie. Navorsing oor die geestelike lewens van jong volwassenes in Westerse lande het bevind dat hulle gebede daarom dikwels sonder ’n sondebesef en berou is, en dat die vreugde van ’n wete dat hulle vergewe is ook ontbreek. Sonder gebed wat met die God van die Bybel besig is, praat ons net met onsself.

Tot sover Timothy Keller. Dit het my laat nadink oor die vraag hoe ons geloof gevorm word. Keller is baie beslis daaroor: deur die Bybel. Sonder die Bybel is ons geloof sonder inhoud en is dit wensdenkery, sê hy. Die digter van Psalm 1 is dit met hom roerend eens: Dit gaan goed met die mens wat in die Woord van die Here sy vreugde vind en dit dag en nag oordink. Hy is soos ’n boom wat by waterstrome geplant is en waarvan die blare nie verwelk nie … Dis ook wat die Heidelbergse Kategismus ons oor geloof leer: dit bestaan uit kennis en vertroue wat veranker is in die Bybel. Vraag 21 sê:

’n Ware geloof is nie alleen ’n vasstaande kennis waardeur ek alles wat God in sy Woord aan ons geopenbaar het, vir waar aanvaar nie, maar ook ’n vaste vertroue, wat die Heilige Gees deur die Evangelie in my hart werk, naamlik dat God nie net aan ander nie maar ook aan my uit louter genade slegs op grond van die verdienste van Christus vergewing van sondes, ewige geregtigheid en saligheid, geskenk het.

Geloof is deurdrenk met die Woord van God. Gaan tel gerus die Bybel van ’n geestelik volwasse gelowige op. Jy sal merk dat dit ’n geleesde Bybel is. Dikwels is die blaaie verrimpel en aan die loskom van baie gebruik, en die buiteblad verslete. Dan weet jy waaruit die persoon se geloofsdiepte gevoed word. G’n wonder nie dat die Gereformeerde vaders die slagspreuk gehad het van Sola Scriptura, die Bybel alleen, want dít is die bron waaruit ons leef.

Die bekende prediker Charles Spurgeon het gesê jy kan maar oplet na iemand wie se Bybel uitmekaar val. So ’n persoon se se lewe val nie uitmekaar nie.

Ja, ons geloof word ook gevoed deur ons kontak met ander gelowiges, deur ons goeie werke en uitreik na ander. Daarsonder, skryf Jakobus, is ons geloof dood (Jakobus 2:14 e.v.). Maar dit begin nie daar nie, en kan nie net daaruit groei nie. Dit begin in ons binnekamer, waar ons die Woord eet soos ’n Esegiël van ouds (Esegiël 3) sodat dit deel van ons kan word; waar ons die Woord in ons hart bêre, soos Psalm 119:11 (1953-vertaling) sê.

O, dat ons almal mense van die Woord sal wees!




Om te praat of nie te praat nie

Ons praat die anderdag oor daardie ongemaklike situasies waarin ’n mens soms kom, waar die gesprek of gebeure jou as gelowige erg ongemaklik maak, en jy dan onseker is wat die regte ding is om te doen. Sê jy iets, gaan jy aanstoot gee, en dalk ook aanstoot kry. Sê jy niks, is jy ontrou aan jou roeping om tydig en ontydig die woord te verkondig, soos Paulus in 2 Timoteus 4:2 skryf: “… verkondig die woord; hou daarmee vol, tydig en ontydig; weerlê, bestraf, bemoedig deur met alle geduld onderrig te gee …” Petrus skryf in dieselfde trant in 1 Petrus 3:15b: “Wees altyd gereed om ’n antwoord te gee aan elkeen wat van julle ’n verduideliking eis oor die hoop wat in julle lewe.”

Die gesprek het toe uitgekom by die sieklike politieke korrektheid wat tans heers en maak dat ’n mens te bang is om jou mond oop te maak. Ek glo ons as gelowiges moet heelwat meer moed aan die dag lê om presies te doen wat Paulus en Petrus ons aanraai. Party goed móét gesê word, hoe sleg dit ook al mag wees.

Maar dis nie altyd beter om te praat nie. Ongelukkig is dit so dat ’n mens ewe goedbedoelend soms meer kwaad as goed kan doen deur wat jy sê. Jy beland dalk by ’n bachelorette partytjie waar dit heelwat anders gaan as wat jy verwag het; die drank vloei, die stories is onder die belt, en dan daag ’n ontkleedanser ook nog op. Wat nou? Sê jy iets, gaan jy waarskynlik die mense wat die geleentheid gereël het, in die gesig vat, ’n klomp mense kwaad maak, en verder niks bereik nie. ’n Beter roete sal waarskynlik wees om op te staan en bloot te sê jy voel nie gemaklik met wat aan die gebeur is nie en jouself verskoon. Sonder om veel te sê het jy dan heeltemal genoeg gesê, sou ek dink.

Daar was ’n tyd toe ek op Facebook deelgeneem het aan al wat ’n debat was oor Jesus en oor geloof. Ek het uiteindelik, ná vele beledigings wat my kant toe geslinger is, tot die gevolgtrekking gekom dat ’n mens nie juis ’n wesenlike bydrae op só ’n manier kan lewer oor geloofskwessies nie. Jy oortuig niemand nie en dit rafel meestal uit en ontaard in ’n moddergooiery. ’n Uitspraak van Jesus wat my destyds finaal laat besluit het om my aan sulke debatte te onttrek, is dat ’n mens nie jou pêrels voor die varke moet gooi nie, want hulle sal dit met hulle pote vertrap (Matteus 7:6). Dis is presies hoe Jesus self gemaak het. Hy het nie gehuiwer om te sê wat gesê moes word nie, maar toe Hy onskuldig verhoor is, het Hy stilgebly (Markus 14:61). Veral treffend is sy swye toe Pilatus Hom na Herodes gestuur het. Herodes het net belang gestel om te sien hoe Jesus ’n wonderwerk of twee verrig, maar Jesus het hom niks geantwoord nie (Lukas 23:8-9).

Die Prediker skryf dat daar ’n tyd is vir alles; “’n tyd om stil te bly, ’n tyd om te praat” (3:7). Insiggewend dat hy eerste noem stilbly, en dán praat. Te veel woorde word goedkoop woorde. En daarvan het ons oorgenoeg. Daarom moet ons Paulus se raad in Kolossense 4:6 ter harte neem: “Wat julle sê, moet altyd vriendelik wees en van goeie smaak getuig; en julle moet weet hoe julle elkeen behoort te antwoord.” En laat ons bid om die wysheid van Bo om te weet wanneer om stil te bly en wanneer om te praat. En as ons praat, ons dit só sal doen dat dit in goeie smaak en tot seën sal wees. Ons is immers die draers van hoop in hierdie stukkende en verwarde wêreld.